De Duitse Schulpflicht is streng omdat zij fysiek schoolbezoek voorschrijft, en niet, zoals in veel andere landen, slechts een onderwijsplicht die ook thuis kan worden vervuld. Sinds 1938 is thuisonderwijs in Duitsland vrijwel uitgesloten: elk schoolplichtig kind moet een erkende school bezoeken. Ongeoorloofd wegblijven geldt daardoor als een Ordnungswidrigkeit die met een Bußgeld wordt bestraft, en bij hardnekkige schending in een aantal deelstaten zelfs als strafbaar feit.
Schulpflicht betekent schoolbezoek, geen onderwijsplicht
Het Duitse stelsel verplicht tot aanwezigheid op een school, waar de meeste landen een Bildungspflicht kennen die ouders ook met thuisonderwijs mogen invullen. Het verschil is principieel: een onderwijsplicht eist dat een kind iets leert, een schoolplicht eist dat het dat op een erkende school doet. Thuisonderwijs is in Duitsland daarom geen toegestane route, ook niet op religieuze of pedagogische gronden, en uitzonderingen zijn beperkt tot situaties als langdurige ziekte.
De plicht houdt elk kind in beeld van de staat
De strenge handhaving komt voort uit het uitgangspunt dat schoolbezoek het kindbelang en het recht op onderwijs het beste borgt. Door aanwezigheid verplicht te stellen, voorkomt de staat dat kinderen buiten het zicht van leerkrachten en hulpverlening opgroeien, en waarborgt hij sociale deelname en gelijke kansen. Schoolbezoek dient in deze opvatting niet alleen het leren, maar ook de integratie en de bescherming van het kind.
Verzuim is een overtreding, soms een misdrijf
Ongeoorloofd schoolverzuim is een Ordnungswidrigkeit; de school meldt aanhoudende gevallen bij de gemeentelijke ordehandhaving, die een procedure opent en een Bußgeld oplegt. In de deelstaten Bremen, Hamburg, Hessen, Saarland en Mecklenburg-Vorpommern geldt een zware schending volgens de huidige wetgeving zelfs als strafbaar feit, waarbij ouders een geldstraf tot 180 dagtarieven of een vrijheidsstraf tot zes maanden riskeren. De hoogte en de aard van de sanctie hangen af van de deelstaat, wat de uitleg over de boetes per deelstaat verder uitwerkt.
Internationaal een uitzondering
Een afdwingbare schoolplicht zoals de Duitse is internationaal zeldzaam; de meeste landen volstaan met een onderwijsplicht waaraan ook buiten een school kan worden voldaan. Nederland kent eveneens een leerplicht, maar laat in uitzonderingsgevallen vrijstelling van geregeld schoolbezoek toe, bijvoorbeeld bij richtingbezwaren. De Duitse lijn is consequenter: vrijwel geen kind ontkomt aan fysiek schoolbezoek. Hoe Duitsland dit rond de vakanties handhaaft, staat in de uitleg over de luchthavencontroles, en de Nederlandse regels in vakantie buiten de schoolvakantie. De actuele Duitse vakanties staan op de pagina over schoolvakanties in Duitsland.