De leerplichtambtenaar onderzoekt ongeoorloofde afwezigheid, zoekt samen met het gezin en de school naar een oplossing, en kan bij aanhoudend verzuim een proces-verbaal opmaken. De ambtenaar houdt namens de gemeente toezicht op de naleving van de Leerplichtwet. De nadruk ligt eerst op begeleiding; vervolging is het sluitstuk.
Toezicht namens de gemeente
Elke gemeente heeft een of meer leerplichtambtenaren die toezien op het schoolbezoek van leerplichtige kinderen. Scholen melden ongeoorloofd verzuim bij de ambtenaar zodra het een wettelijke drempel overschrijdt. De ambtenaar is daarmee de schakel tussen de school en de handhaving van de Leerplichtwet.
Eerst onderzoek en gesprek
Na een melding onderzoekt de ambtenaar de oorzaak van het verzuim en gaat in gesprek met de ouders, de leerling en de school. Doel is achterhalen waarom een kind wegblijft en samen een oplossing te vinden, bijvoorbeeld bij problemen thuis of op school. Pas wanneer dat niet helpt, volgen formele stappen.
Proces-verbaal en doorverwijzing
Houdt het verzuim aan of ontbreekt een geldige grond, dan maakt de ambtenaar een proces-verbaal op dat naar het Openbaar Ministerie gaat. Leerlingen vanaf twaalf jaar kunnen voor de kantonrechter komen, jongere kinderen via hun ouders. Bij vakantieverzuim heet dit luxeverzuim, beschreven in de uitleg over luxeverzuim.
Ook beslisser bij lang verlof
Naast handhaving beslist de leerplichtambtenaar over verlofaanvragen van meer dan tien dagen, die buiten de bevoegdheid van de directeur vallen; dat staat in de uitleg over het aanvragen van bijzonder verlof. De ambtenaar is zo zowel poortwachter als toezichthouder. De actuele vakantiedata staan op de pagina over schoolvakanties in Nederland.