Geoorloofd schoolverzuim omvat in Nederland de afwezigheid die de Leerplichtwet 1969 erkent: ziekte, het vervullen van een godsdienstige of levensbeschouwelijke verplichting, en verlof dat de school of de leerplichtambtenaar vooraf toekent wegens gewichtige omstandigheden of de specifieke aard van het beroep van een ouder. Alle overige afwezigheid van een leerplichtig kind geldt als ongeoorloofd. Het verschil bepaalt of de school de afwezigheid noteert als toegestaan of als verzuim dat zij moet melden.
Ziekte is de meest voorkomende erkende grond
Ziekte geeft recht op afwezigheid zodra de ouders dit volgens de schoolregels melden, doorgaans telefonisch op de eerste ziektedag. De school legt de ziekmelding vast en hoeft die niet vooraf goed te keuren, omdat de wet ziekte als geldige reden aanmerkt. Bij twijfel over de aard of de frequentie van het ziekteverzuim kan de school de jeugdarts inschakelen, die beoordeelt of er sprake is van een onderliggend probleem; aanhoudend of opvallend ziekteverzuim kan zo alsnog bij de leerplichtambtenaar terechtkomen.
Het kenmerk van ziekte als grond is dat de gebeurtenis buiten de invloed van het gezin ligt. Diezelfde redenering bepaalt de andere categorieën: de wet erkent omstandigheden die een leerling overkomen, en kent verlof toe voor gebeurtenissen die zich niet laten verplaatsen, maar niet voor zelfgekozen activiteiten.
Godsdienstige en levensbeschouwelijke verplichtingen geven recht op vrij
Een leerling mag wegblijven voor het vervullen van plichten die voortvloeien uit godsdienst of levensovertuiging. De wet rekent hiervoor in de regel één dag per verplichting en vraagt de ouders de afwezigheid vooraf bij de school te melden, zodat de school weet dat het om een erkende grond gaat. Voorbeelden zijn het Suikerfeest aan het einde van de ramadan en Joodse feestdagen zoals het Joods Paasfeest.
De grond verschilt van een gewone vrije dag doordat hij gebonden is aan een vaststaande religieuze datum die niet samenvalt met de Nederlandse schoolvakanties. Daarmee voorkomt de regeling dat gezinnen met een afwijkende feestkalender gedwongen worden te kiezen tussen onderwijs en geloofsuitoefening.
Verlof wegens gewichtige omstandigheden dekt gebeurtenissen, geen reiswensen
Voor ingrijpende gebeurtenissen buiten de schoolvakanties kent de Leerplichtwet verlof wegens andere gewichtige omstandigheden, met per geval een vaste maximumduur. De landelijke beleidsregel noemt een verhuizing (ten hoogste één dag), een huwelijk van een familielid tot en met de derde graad (één tot vijf dagen, afhankelijk van de locatie), ernstige ziekte of overlijden van een naaste (één tot vijf dagen), en een ambts- of huwelijksjubileum van ouders of grootouders (één dag). De aanvraag loopt via de school, die de gevraagde duur toetst aan de omstandigheid.
Naast deze gebeurtenissen bestaat één reisgebonden uitzondering: gezinnen die door de specifieke aard van het beroep van een ouder in geen enkele schoolvakantie samen weg kunnen, krijgen onder strikte voorwaarden eenmaal per jaar maximaal tien dagen extra vakantieverlof. De afbakening daarvan staat in de regels voor vakantie buiten de schoolvakantie.
Wat niet onder geoorloofd verzuim valt
Een vakantie of uitje dat het gezin zelf plant, valt buiten elke erkende grond. Goedkopere tickets, beperkte beschikbaarheid van een reis, het bezoeken van familie in het buitenland, het spreiden van de gezinsvakantie en het meeliften op vrije dagen van andere kinderen wijst de beleidsregel uitdrukkelijk af. Wie het kind toch meeneemt, pleegt luxeverzuim, een vorm van ongeoorloofd verzuim met een eigen handhaving, beschreven in het overzicht over luxeverzuim. Wegblijven zonder enige geldige reden geldt als spijbelen, waarna de school de leerplichtambtenaar inschakelt.
Wie het verlof beoordeelt en wie controleert
Het schoolhoofd beoordeelt verlofaanvragen tot en met tien dagen per schooljaar; aanvragen voor een langere aaneengesloten periode gaan naar de leerplichtambtenaar van de gemeente. De school registreert elke afwezigheid en bepaalt aan de hand van de gemelde reden of die geoorloofd is. De leerplichtambtenaar houdt toezicht op de naleving en kan optreden wanneer een school verlof verleent zonder wettelijke grond of wanneer ongeoorloofd verzuim wordt gemeld. De vakantieperioden waarin geen verlof nodig is, staan op de pagina over schoolvakanties in Nederland.